ÇOCUĞUN GELİŞİMİNİ ETKİLEYEN ÇEVRESEL FAKTÖRLER

Türkiye’deki çocukların 3 yaşından 8 yaşına kadar gelişimlerini ve onların gelişimini etkileyebilecek olan çevresel özellikleri inceleyen “Türkiye’de Erken Çocukluk Gelişim Ekolojileri (TEÇGE) Çalışması” çocuklarımızın gelişim haritası ile ilgili çarpıcı sonuçları gözler önüne serdi. Ekonomik durum, çocuğun gelişimi kadar annelerin tutumlarını da etkiliyor.

Yürütücülüğü Koç Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç Dr. Nazlı Baydar tarafından yapılan TEÇGE çalışmasında farklı alanlarda uzman Koç Üniversiteli 4 öğretim üyesi; Doç Dr. Aylin Küntay, Doç. Dr. Fatoş Gökşen, Yrd. Doç. Dr. Zeynep Cemalcılar ve Yrd. Doç. Dr. Bilge Yağmurlu yer alıyor.

TEÇGE’nin 1. Tur saha çalışması için, Mayıs-Eylül 2008’de 22 ilden toplam 1.052 anne ve onların 3cyaşındaki (36-47 ay) çocukları ile uygulama yapıldı. Aynı ailelere çocuklar 4 yaşındayken yeniden ulaşılacak.

3 YAŞ ÇALIŞMASINDAN ELDE EDİLEN ÖNEMLİ SONUÇLAR
Türkiye’deki çocukların ve annelerin özellikleri sosyoekonomik düzeye göre çarpıcı bir şekilde ayrışıyor.
• Aileleri düşük sosyoekonomik düzeydeki (DSED) çocuklar, aileleri yüksek sosyoekonomik düzeydeki (YSED) çocuklara göre daha doğumdan itibaren sağlık ve gelişim açısından dezavantajlı durumda.
                     - DSED çocukların doğumda ortalama ağırlığı 2.600 gr iken YSED
                        çocukların doğumda ortalama ağırlığı 3.300 gr.
                     - 3 yaşında ölçüm yapıldığında DSED çocukların boyu 100 cm iken YSED
                      çocukların boyu 105 cm.

OKUL BAŞARISINI DA ETKİLİYOR
• Aileleri DSED çocuklar daha 3 yaşındayken zihinsel, dil bilgisi, sosyal ve duygusal gelişim açısından YSED çocuklara göre önemli ölçüde geri kalıyor. Hiç şüphesiz bu çocuklar ileriki yıllarda okula başlarken dezavantajlı durumda olacaklar.
                - Bir bellek testinde YSED çocukların yüzde 50’si belleklerinde 3 parça bilgi
                   tutabiliyor. DSED çocuklarda bu oran yalnızca yüzde 25.
                - Bir kelime bilgisi testinde DSED çocuklar bilmesi olası kelimelerin yüzde
                   49’unu, YSED çocuklarsa yüzde 74’ünü biliyor.
                - DSED anneler 3 yaş çocuklarının göstermesi olası olan 30 olumlu
                   davranıştan 15’ini, YSED anneler ise 18’ini sıklıkla gösterdiğini söylüyorlar.
                - DSED anneler 3 yaş çocuklarının gösterebileceği 36 problem davranıştan
                   ortalama 9’unu, YSED annelerse yalnızca 6,5’unu sıklıkla gösterdiğini
                   vurguluyorlar.

DÜŞÜK GELİR ANNENİN YAŞAMINI DA OLUMSUZ ETKİLİYOR
• DSED annelerin maddi imkanlar dışında da yaşam koşullarının YSED annelerin yaşam koşullarından belirgin bir şekilde daha güç olduğu saptandı.
                - DSED anneler eşlerin gösterebileceği saldırgan ve olumsuz 10 davranıştan
                   ortalama 2’sine maruz kaldığını bildirirken, YSED anneler için bu sayı 1’in
                   altında.
                - DSED anneler ailelerinden de daha az destek alıyorlar. Onlar, ailelerin
                   gösterebileceği 9 destekleyici davranışın yalnızca 7’sini gösterdiğini
                   belirtiyorlar. Bu sayı YSED anneler için ortalama 8’den biraz fazla.
                - DSED anneler psikolojik rahatsızlık göstergesi olabilecek 53 belirtiden
                   ortalama 4,7’sini epey veya çok fazla hissediyorken,. bu sayı YSED
                   anneler için yalnızca 2,8.

YÜKSEK GELİRLİ ANNELER ÇOCUKLARININ GELİŞİMLERİNİ DAHA YAKINDAN TAKİP EDİYORLAR
• DSED annelerin ebeveynlik davranışları da YSED annelere göre belirgin bir şekilde daha olumsuz.
                - DSED anneler, YSED annelere göre çocuklarının dil gelişimini daha az
                  destekliyor, çocuklarının okula hazır olmasına yönelik etkinlikleri daha az
                  yapıyor, çocuklarının gelişimini destekleyecek materyalleri daha az temin
                  ediyorlar. Örneğin, çocuklarına renkleri öğretmek için YSED annelerin
                  yüzde 69’u sıklıkla çaba harcarken, bu oran DSED anneler için yüzde 24.
                - DSED anneler çocuklarına daha katı ve otoriter yaklaşıyor, daha az sıcaklık
                  gösteriyorlar. Örneğin, DSED annelerin yüzde 39’u çocukları yanlış
                  davrandığında tokat attıklarını söylüyorlar. Bu oran YSED annelerde yüzde 15.
                  DSED annelerin yalnızca yüzde 64’ü onlara yapılan ev ziyareti sırasında
                  çocuklarına sarıldı, öptü veya okşadı. Bu oran YSED anneler arasında yüzde 87.

TÜRK ANNELERİ FAZLA MÜDAHALECİ
Türkiye’deki annelerin çocuklarına karşı davranışları, Batı Avrupa ve Kuzey Amerika’da görülen ebeveynlik davranışlarından tamamen farklı...
• Anneler, 3 yaşındaki çocukları ile 10 dakikalık bir oyun sırasında çocuklarına ortalama 144 komut veriyor, 26 eleştirel yorum yapıyor ve itme ya da fiziksel kısıtlama gibi 14 olumsuz fiziksel davranışta bulunuyorlar.
• Çocuklar aynı oyun sırasında 10 dakikada ortalama 7 olumsuz davranışta bulunuyorlar.
• Her 4 anneden sadece 1 tanesi bu 10 dakikada çocuklarına fiziksel olarak sıcaklık ya da sevgi gösteriyor.
• Annelerin 10 dakikalık oyun sırasında gösterdikleri etkileşimlerin 3’te 2 si olumsuz. Bu oran ABD’deki benzer annelerin benzer durumda gösterdikleri olumsuz davranışların iki misli.
• 3 yaşındaki çocukların her bir olumsuz davranışına anneler ortalama 31 olumsuz tepki ile yanıt veriyorlar. Bu oran ABD’deki anne-çocuk etkileşimlerinde 2,5, psikolojik tedavi gören çocuklarla annelerinin etkileşiminde 7 civarında ve çocuk istismarı ile suçlanan anneler arasında 10.