Doğumsal kaynaklı hastalıklar, genetik geçişli olabildiği
gibi vücuttaki bazı organların görevini yapamamasından ya da kusurlu yapmasından kaynaklanıyor. Tip
1 diyabet çocukluk çağında görülen bir hastalıkken, Tip 2 diyabet tamamen yanlış beslenme tercihleri
ve hareketsizlik sonucunda ortaya çıkıyor. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof.
Dr. Rüştü Serter, bilimsel araştırma sonuçlarına göre, son 10 yılda diyabetli hasta sayısının
Türkiye'de yüzde 7'den yüzde 14'e ulaştığını, yanlış beslenme tercihleri, spor yapmama nedeniyle
eskiden 50'li yaşlarda görülen Tip 2 diyabetin artık, 10-12 yaşlarındaki çocuklarda bile ortaya
çıktığını söylüyor.
Toplumda sağlıklı beslenme ve egzersiz alışkanlığının yerleştirilmesi
gerektiğini belirten Serter, 14 Kasım Dünya Diyabet Haftası nedeniyle dünyada yaklaşık 300 milyon
kişide görülen diyabet hastalığıyla ilgili sık sorulan soruları şöyle yanıtladı:
- Diyabet nasıl bir hastalıktır? Vücudu nasıl etkiler?
Diyabet vücudun kan
şekeri düzeylerini istenilen düzeyde tutamamasıdır. Bu hastalığın sonucunda vücudumuzda, kan
şekerinin yükselmesine bağlı olarak çeşitli organlarda hasar meydana geliyor. Gözler, böbrekler,
kalp ve damarlar, sinirlerde hasar oluşuyor. Normalde gün içinde açlık kan şekeri seviyesinin 100
mg/dl'nin altında, yemekten sonraki ikinci saatte tokluk şeker seviyesinin ise 140 mg/ dl'nin
altında olması gerekiyor. Öğünlerden sonra ise kan şekeri seviyesinin genel olarak 200 mg/dl'yi
geçmemesi gerekiyor. Diyabet hastalığının Tip 1 ve Tip 2 olmak üzere iki türü bulunuyor. Daha çok
erişkinlerde ortaya çıkan Tip 2 diyabet, toplumda Tip 1 diyabete göre 10-15 kat fazla görülüyor. Tip
1 diyabet daha çocukluk veya ergenlik yaşlarında patlak veren, bazen de 20-25 yaşlarında bile ortaya
çıkabilen bir hastalıktır.
- Tip 1 ve Tip 2 diyabetin belirtileri aynı
mıdır?
Tip 1 diyabette vücutta insülin hormonu eksiktir. Vücutta kan şekeri düzeyini
insülin hormonu dengeler. Tip 2'de ise vücutta insülin hormonu vardır ama etkisi yoktur, yani
insülin direnci mevcuttur. İnsülinin etkisizliğinden dolayı kan şekeri yükselir. Tip 1 diyabette
çocuklarda ve gençlerde kan şekeri ani ve ciddi yükselmeler yaptığından hastalık daha çabuk teşhis
edilir. Tip 2'de ise, vücutta insülin direnci oluşur, hasta uzun süre dikkat etmezse, test
yaptırmazsa fark edemeyebilir.
HASTALIĞIN OLUMSUZ ETKİLERİ AZALTILABİLİR
- Tip 1 diyabet nasıl tedavi edilir?
Bu hastalıkta vücutta insülin hormonu
eksik olduğundan hastaya dışarıdan insülin verilir. Bunun için ideali günde 4 defa hekimin
belirlediği oranlarda insülin kullanmakla beraber, tedavi her hastaya özel olarak planlanır.
İnsanlarda hangi tip diyabet olursa olsun hastalığın bir numaralı tedavisi, yaşam tarzı değişikliği,
diyet ve düzenli egzersiz alışkanlığı kazanmaktır. Günde en az yarım saat, bir saat yürüyüş basit
koşu, yüzme, bisiklet, aerobik hastalığın olumsuz etkilerini azaltmada önemli rol oynuyor.
- Tip 2 diyabet nasıl tedavi edilir?
Tip 2 diyabetin tedavisi biraz daha
farklıdır, çünkü bu durumda vücutta insülin vardır ancak etki etmez. Bazı ilaçlar vücutta insülin
hormonunun etkisini artırıyor, insülin direncini azaltıyor. Genelde bunlarla tedaviye başlanıyor.
Zaman içerisinde insülini salgılayan pankreas yoruluyor ve insülin yetmezliği ortaya çıkıyor.
Bunların da insülin tedavisine geçmeleri gerekebiliyor. Tip 2 diyabetli hastaların önemli bir
kısmında insülin tedavisi gerekli olabiliyor.
- Gizli şeker
nedir?
Tip 2 diyabet bir süreçtir. İnsülin hormonu etki etmediğinden vücutta insülin
derinci ortaya çıkar. Başlangıçta sadece insülin direnci varken, daha sonraları kan şekeri hafif
yükselir. Açlık kan şekeri 100-126 mg/dl arasında, tokluk kan şekeri ise 140-200 mg/dl arasında
oluyor. Bu dönemde kan şekerinde görülen ara ara yükselmelerle, vücutta "glukoz intoleransı" yani
gizli şeker ortaya çıkıyor. Aslında diyabet ben geliyorum diyor. Gizli şeker teşhisi koyduğumuz
kişilere düzenli spor yapmalarını, sağlıklı beslenmelerini öneriyoruz. Şişman iseler kilo vermeleri
gerekiyor. Çünkü diyabete giden yolun önünü bir şekilde kesmek gerekiyor. Eğer insülin direnci çok
yüksekse verilen bazı ilaçlarla diyabet geciktiriliyor. Genetik altyapı burada önemli rol oynuyor.
Bazı kişiler doğal yollarla tedaviye daha iyi cevap veriyor, bazıları da ideal kiloya gelse de şeker
düzeyinde istenilen iyileşme sağlanamayabiliyor.
DENGELİ BESLENMEK ÇOK
ÖNEMLİ!
- Tip 2 diyabet artık 10'lu yaşlarda da görülüyor, bunun nedeni
nedir?
Tip 1 diyabet genetik nedenlerle çocuklarda ve gençlerde ortaya çıkıyor.
Erişkin hastalığı olan Tip 2 diyabet ise eskiden 50'li yaşlarda ortaya çıkarken, artık 10-12
yaşlarında bile görülmeye başladı. Bunun sebebi çocukların ve gençlerin sağlıksız bir şekilde
beslenmeleri, spor yapmamaları ve buna bağlı aşırı kilo almalarıdır. Çocukları tıka basa, fast food
tarzı yağlı yiyeceklerle, dengesiz ve düzensiz bir şekilde beslenmeye teşvik etmek yerine, içinde
et, balık, tavuk, sebze, meyvelerin de bulunduğu, karbonhidrat, proteinlerin dengeli tüketildiği bir
beslenme programının izlenmesi önemlidir.
- Hastalığın tedavisiyle ilgili
yenilikler nelerdir?
Diyabetin tedavisi ile ilgili her geçen yıl yeni ilaçlar ve insülin
çeşitleri kullanıma girmektedir. Adacık hücre transplantasyonu ve kök hücre tedavileri ile insülin
yapımının vücutta yeniden sağlanması üzerinde yoğun çalışmalar devam etmektedir. Aşırı obez
hastalarda zayıflamaya yönelik mide ve bağırsağa uygulanan ameliyatlar ile diyabetin düzeldiği
bilinmektedir. Son yıllarda bu ameliyatlarla obez olmayan hastalarda da kan şekerlerinin
düzeltilebildiği yönünde veriler varsa da bu değişikliklerin kalıcılığı ile ilgili sorular henüz tam
yanıtlanmamıştır.
|